Tag Archives: bwyd gwyllt

Madarch Gwyllt

Wrth i ni grwydro mewn i fis Hydref mae’r aeron gwyllt yn dechrau diflannu a mae’r rhai sy’n dal ymlaen wedi gweld dyddiau gwell, mae’n gallu bod yn demtasiwn i hongian y fasged chwilota nes dyddiau braf a thyfiant newydd y Gwanwyn. Cyn bod mor fyrbwyll mae angen i ni gofio rhywbeth sydd a’i tymor orau yn ystod mis Hydref. Madarch gwyllt ‘dy rheini.

Mae na hyd at 6000 o fathau gwahanol o fadarch yn tyfu’n wyllt ym Mhrydain yn unig. O’r rhain mae yna tua 6% yn gallu’ch gwneud yn sâl iawn neu hyd yn oed yn gallu’ch anfon i’r byd nesa cyn eich bod yn barod a’r rhan helaeth yn rhy fach neu ddiflas i boeni am gasglu.
Beth yw’r pwynt felly? Wel ma ‘na bron 100 math bwytadwy a sawl un blasus dros ben gan gofio’r holl bwynt chwilota yn y lle cyntaf; mae’n cysylltu ni gyda’r tymhorau ond yn fwy na hynny mae’r bwyd am ddim!

Nid ar chwarae bach ma’ rhywun yn mynd ati i chwilota am fadarch gwyllt. Mae John Wright o River Cottage yn dweud fod yna chwilotwyr hen a chwilotwyr eofn. Does dim chwilotwyr hen ac eofn! Y peth pwysig yw mae’n rhaid bod yn 100% sicr o’r hyn dych chi’n casglu i fwyta. Nid yw 99% yn ddigon sicr wrth feddwl am y rhifau uchod.

20131012-080446.jpg
Fly Agaric. Peidiwch bwyta hwn!!

Mae’n gallu bod yn ben tost llwyr weithiau (ta pa mor hir dych chi wedi bod wrthi yn chwilota) dweud yn bendant be’ ‘di be’. Dyma’r gyfrinach felly; yn lle pigo a phigo a diflasu pan dych chi’n methu rhoi adnabyddiaeth positif ar rhywbeth, dysgwch 5 neu 6 math arbennig sy’n amhosib ei cymysgu gyda unrhywbeth arall a fydd llwyddiant ar y gweill.

Fydd angen o leiaf 2 lyfr da arnoch ac os yn bosib ewch gyda rhywun profiadol. Y llyfr mwyaf cyfeillgar yw’r River Cottage Mushroom handbook. Mae’n berffaith i ddysgwyr gan ei fod e ddim yn tybio fod unrhyw wybodaeth flaenorol gyda’r darllenwr. Mae llyfr Collins Gem o’r enw Mushrooms gan Patrick Harding yn fwy eang o ran cynnwys ond mae’r disgrifiadau yn llai manwl.

Dyma’r 5 gorau i ddechrau chi bant

Siantrel – Cantherellus cibarius – Blasus iawn a lliw hyfryd i ddod ag ychydig o heulwen i’r plât.

20131011-224535.jpg

Ffwng draenog – Hydnum repandum – Yn cael ei alw felly achos fod ganddo drain fel draenog yn hytrach na tagellau (gills) arferol. Mae’n amhosib ei gymysgu gyda unrhywbeth arall.

20131012-074714.jpg

20131012-074918.jpg

Sep – Boletus edulis- Wedi ei fawrygu i’w statws fel un o’r goreuon. Hynod flasus. Gall neb galw ei hun yn chwilotwr madarch heb ddod ar draws un o rhain. Dyma beth mae’r Eidalwyr yn ei alw’n porcini.

20131012-075052.jpg

Shaggy ink cap – Coprinus comatus- Hawdd iawn ei adnabod, cyffredin dros ben ac unwaith eto yn un o’r goreuon yn yr adran blas.

20131011-223227.jpg

Clystiau Iddew- Auricularia auricular-judae – Fydden i ddim yn dewis rhain i ffrïo a chael ar dost ond ma nhw’n rhoi blas anhygoel i unrhyw fath o gawl ac maent yn un o’r ychydig fadarch sydd ar gael yr holl flwyddyn.

20131104-174810.jpg

Gobeithio wnewch chi rhoi gynnig arni, mae e werth e yn bendant ond cofiwch peidiwch bwyta unrhywbeth nad ydych chi’n 100% am.

100 pwynt parch i’r person cyntaf i rhoi sylw gyda lluniau ohonoch chi gyda’r 5 uchod!

Port eirin ysgaw

Wel, mae’r haf wedi dod a mynd. Mae dal ychydig o gordial blodysgaw ar ôl sydd yn gallu f’atgoffa am yr haf gwych a fu ond Medi’r cyntaf yw’r diwrnod lle dyn ni’n ffarwelio â’r hâf ac yn croesawi’r hydref. Mae gan greadigaeth digon i’w gynnig i’r chwilotwr llygaid barcud.IMG_2164

Treuliais yr haf yn chwilota, pobi a gorffen y cwb ffowls heb anghofio pythefnos yng Ngroeg! Oeddwn i wrth fy modd gyda fy mara gwymon, gwnaed â gwymon o’r traeth yn Nhrefin. Dwi ‘di taro’r hoelen ar ei phen gyda choffi dant y llew (y gyfrinach yw rhostio darnau yr un maint neu byddwch yn llosgi peth tra bod darnau arall dal yn llipa) (mae’r ddau yna’n haeddu blogbost ei hun!) ond mae’r gwir gyffro yn digwydd nawr. Aeron yr hydref.

Mwyara yw’r chwilota mwyaf mentrus ma’ ran fwyaf ohonom ni’n neud. Dyma dair deddf mwyara:

  1. Fyddwch chi yn cael eich scrapo.
  2. Mae yna wastad mwyaren well jyst allan o’ch cyrraedd.
  3. Allwch chi fyth cael digon.

IMG_2156 

Achos dwi’n dwli ar fwyd am ddim fyddai allan yn mwyara mor aml â phosib. Dwi’n gwneud jam, crymbl, pastai a dwi wastad yn rhewi rhai ar gyfer nes mlaen yn y flwyddyn.  Mewn gwirionedd mae ‘na lawer mwy o aeron ar gael i’r chwilotwr craff. Dwi di gweld eirin duon, eirin gwyllt, eirin bach sur, afalau bach sur (oce, diw e ddim yn aeronen) ond os mae yna un fydden i’n argymell chi i drïo eirin ysgaw yw’r rheini. Maen nhw llawn fitamin C, mae yna gyflenwad digonol, maen nhw’n gwneud jam gwych a chordial ond y peth gorau oll ydy:

Port eirin ysgaw. O’r funud dwi’n pigo’r blodysgaw olaf yng nghanol Gorffennaf dwi’n disgwyl ‘mlaen i’r aeron. Yn llythrennol o’n i’n meddwl,dwi’n methu aros i’r aeron! Ar hyn o bryd dwi’n bragu gwin blodysgaw, gwin cyrens coch. Ma’ fodca blodysgaw gyda fi ond mmmm y port ’na. Fydd rhaid mynd i chwilota cyn bo hir cyn bod yr adar yn helpu’i hun!

Dyma’r rysáit. Diolch Megan am dy help!

4 peint eirin ysgaw (rhowch nhw mewn jwg mesur)

1.5 kg siwgr

125g rhesins

4.5 litr o ddŵr

Dewch a’r dŵr a’r eirin ysgaw i’r berw a mudferwch am 15 munud.

Hidlwch (trwy fwslin) a thaflwch y pwlp.

Ychwanegwch y siwgr a’r rhesins i’r hylif twym a gadewch iddo oeri. Epleswch mewn demijohn (defnyddiais i fwced llynedd gan fod dim un gyda fi) am bump neu chwe diwrnod a photelwch mewn poteli di-haint. Cadwch am flwyddyn. Oce nes i gadw fe nes Nadolig gan fy mod i’n rhy ddiamynedd ac o’n i ishe anrhegion rhad i’r teulu! Nefolaidd.

Bragwch yn frwd.

Jam cefn gwlad

Ma’ na gymaint o fwyd gwyllt ar hyd y lle ar hyn o bryd mae’n amhosib pigo digon a chael yr amser i wneud rhywbeth gyda fe gyd! Dros y penwythnos nath y gegin troi’n ffatri bwyd gwyllt yn gwneud jam, jeli, lledr ffrwythau a mwy o jam! IMG_2201

Fel ‘dych chi’n gweld o’r llun ma’ digon o ddewis os ‘dych chi’n gwybod am beth i edrych.

Yn y llun ma mwyar ac eirin ysgaw (elderberries) yn y bowlen ar y top ar y chwith, criafolennau (rowan berries) ar y top ar y dde, afalau surion bach (crab apples) o ddau goeden wahanol, eirin surion bach (sloes, y rhai porffor), dau fath wahanol o egroes (rose-hip) a chriafol y moch (haws) yn y basged ar y dde.

Does dim rhaid i chi gasglu nhw i gyd i wneud jam. Allwch chi ffeindio amryw o ryseitiau yn defnyddio un, dau neu nifer o’r cynhwysion gwyllt yma. Dwi eisioes wedi gwneud jam mwyar ond mae’r jam yma rhywffordd yn ddyfnach o rhan ei flas. Ychydig llai melys na llawr jam o achos y criafolennau, afalau ac eirin surion bach, mae’n felysach na marmalêd. Perffaith i fi, sydd withiau’n ffeindio marmalêd yn rhy sur, pan dwi ishe rhywbeth ychydig fwy siarp na jam melys melys.

450g afalau surion bach (gallwch ddefnyddio afalau goginio)

270g criafol y moch

270g egroes

300g criafolennau

325g eirin surion bach

600g mwyar

500g eirin ysgaw

Torrwch y coesynnau o bopeth a rowch e gyd ar wahan i’r mwyar a’r eirin ysgaw mewn sospan fawr gyda digon o ddŵr i’w orchuddio. Mudferwch am tua chwarter awr nes bod y ffrwythau yn feddal.

Gwasgwch yr holl beth trwy rhidyll a chasglu’r piwrî nôl i’r sospan.

Ychwanegwch y mwyar a’r eirin ysgaw a mudfewrch am tua chwarter awr arall.

Mesurwch bwysau’r ffrwythau ac ychwanegwch yr un pwysau o siwgr. Cynheswch dro wres isel nes fod y siwgr wedi hyddodi ac wedyn berwch yn wyllt am rhyw chwarter awr nes cyrraedd pwynt gosodiad*. Arllwyswch i botiau di-haint tra bod e dal yn dwym iawn**.

ON Ma’ hwn yn neud lot o jam! Gallwch gwneud llai trwy adael ambell beth allan ond fydden i’n argymell cadw’r afalau, mwyar ac os yn bosib yr eirin ysgaw***

* 220gradd F ar thermomedr neu os dych chi’n rhoi plat i’r rhewgell pan chi’n dechrau fydd y jam yn crinclo ar ôl munud ar blat oer.

** Dwi’n di-heintio trwy arllwys dŵr berw dros y jariau.

*** Os nad ydych chi wedi ei defnyddio nhw i gyd i wneud port!

Seiliedig ar rysáit o lyfr Fruits Of The Earth gan Gloria Nicol

 

Mwyara

Fel rhan fwyaf o bobl nes i ddechrau chwilota yn pigo mwyar gyda Nain. Un o f’atgofion cynharaf o fwyd a bwyta yw crymbl mwyar ac afalau a phastai mwyar wedi ei weini gyda digon o hufen.

Dwi dal wrth fy modd yn mwyara a dwi’n dwli ar grymbl ond dwi hefyd yn hoff o feddwl am bethau gwahanol i wneud gyda nhw. Nod y blog yw eich ysgogi i fynd yn fwy anturus ac i agor eich llygaid ymhellach na mwyar ac i weld pa ddanteithion sydd ar gael am ddim yn ein dinasoedd yn ogystal a chefn gwlad.

Dewch gyda fi ar flwyddyn o chwilota. Pwy sydd am drïo?

20130917-173418.jpg

20130917-173446.jpg